افلاطون نے پتا نہیں ایہ گل کیوں آکھی پر اک حساب نال گل آکھی ٹھیک ہی ہائی پئی’شاعری الہامی ہوندی ہے‘. ایس الہام دا ہی نتیجا ہے پئی کدی کدی شاعر دے مونہوں بڑی پتے دی گل وچ نکل جاندی ہے جیہڑی ورھیاں تائیں نہ صرف چیتے رکھی جاندی ہے سگوں اؤن والے ویلیاں وچ وی اونی ہی سچ منی جاندی ہے جیویں آکھی ہی ایس ویلے لئی ہووے. ایویں ہی اختر انصاری دا ایہ شعراپنی تھا ں ایسی ہی اٹل سچائی ول اشارا ہے. اوہناں آکھیا ہائی
یادِ ماضی عذاب ہے یا رب
چھین لے مجھ سے حافظہ میرا
جے ایس شعر دے مفہوم نوں مکھ رکھیا جائے تاں پاکستان دی مڈھلی تاریخ کجھ ایسا ہی ماضی ہے، کہ بندا رب اگے ایہو دعا منگن تے مجبور ہو جاندا ہے کہ میرا حافظا ای کھو ہ لا کیوں جے ایہ اجہیا ماضی ہے جس تے سوائے شرمندگی دے ہو ر کجھ نہیں کیتا جا سکدا.ایہدے وچ کوئی شک شبہا نہیں پئی کئی حوالیاں نال پاکستان تے مڈھلا ویلا بہت ہی سخت ہائی، کیوں جے مسئلے ہی مسئلے ایہنوں داج وچ ملے سن پر وڈے ہرکھ دی گل ہے پئی ساڈے سیاستدان، رہنماتے لیڈر بجائے جنگی بنیاداں تے مسئلیاں نوں حل کرن ول دھیان دیندے اوہناں اپنے مفاد نوں سامنے رکھ کے، سوائے ’میوزیکل چیئر ریس‘ کھیڈن دے ہور کجھ نہیں کیتا. ایہ اجہیا ماضی ہے جس تے جنا شرمسار ہویا جاوے گھٹ ہے، پہلی گل جس ول قائدِ اعظم سنے کسے سیاستدان دھیان نہیں دتا پئی مشرقی تے مغربی پاکستان نوں زور زبردستی کٹھا رکھن دی تھاں ایہنوں اک وفاق دے تحت لیاندا جائے تے دوناں حصیاں نوں اپنی قیادت راہیں اپنی اپنی حکومت بنا کے، مسائل حل کرن تے اپنے اپنے وسائل نوں ورتوں وچ لیا کے اگے ودھن دا موقع دینا چاہی دا ہائی.کیوں جے دوہاں حصیاں وچ اک پاسے اک ہزار میل توں ودھ دی وتھ ہائی. دوجا دوناں حصیاں دی زبان تے رہتل اک نہ ہائی. صرف مذہب دے اک ہون نوں بنیاد بنا کے زبردستی اک ملک ہون تے زور دینا کتھوں دی عقل مندی ہائی؟ مڈھلی مجبوریاں وچوں وسائل دے گھاٹ تے مسائل دی نہ مکن والی لام ڈوری وی ہائی. مشرقی پاکستان مغربی پاکستان نالوں کجھ ودھ وسائل دا مالک ہائی، ملک ایہناں وسائل دے وینٹی لیٹر تے ہی اوکھے دن کٹے. ایہناں ابتدائی دناں وچ کراچی دارالحکومت ہون کر کے مسائل ہور ودھے. پہلی آئینی اصلاحات لئی بنی کمیٹی دی رپورٹ تے ہی اعتراضات نے اگلے حالات دی سمت دا تعین کر دتا ہائی.جدوں مشرقی پاکستان دے نمائندیاں ایہناں تجویزاں تے اعتراض کردیاں، وفاق نوں تن محکمیاں (خزانا، خارجا تے دفاع) تک محدود رکھن دا آکھیا، دو سال پچھوں ایہو منگ پنجاب مسلم لیگ ولوں آئینی کمیٹی دی دوجی رپورٹ تے اعتراض کردیاں کیتی گئی.اوہدے وچ صرف اینا کو وادھا کیتاگیا پئی خزانا، خارجا تے دفاع دے نال نال بین الصوبائی معاملے وی مرکز کول ہونے چاہی دے ہین. پر نہ مشرقی پاکستان والیاں دی منی گئی تے نہ ہی پنجاب والیاں دی منی گئی. سارے وسائل تے قبضے دی، سیاستداناں دی خواہش نے، دوناں حصیاں وچکار بے وساہی دی نینہ رکھ دتی. اگے آن والے حالات نے بے وساہی دی ایس خلیج نوں ہور ڈونگا کیتا.دوناں حصیاں دا کسے سانجھے حل تے نہ اپڑنا، آئین بنان وچ وڈی رُکاوٹ بنیا تے آئین سازی نہ ہون پاروں ہور کئی مسئلے مسائل جنم لیندے رہے.اج ووٹ نوں عزت دین دیاں بڑیاں گلاں ہوندیاں ہین پر اج دے سیاستداناں دے پچھلیاں کدی ووٹ نوں عزت دین دا نہیں سوچیا. مشرقی پاکستان جیہدی آبادی زیادا ہائی اوہنوں نمائندگی دا حق ملنا چاہی دا ہائی پر مڈھلے دن توں ہی اکثریت دی نہ منن دی روایت نے پاکستان نوں اگے ودھن توں روکی رکھیا. آخر کار مجیب الرحمٰن نے چھ نکات دا اعلان کر کے اپنا حق منگیا تاں وی اوہناں دی منگ نوں گھوکن تے پرکھن دی تھاں اوہناں تے علیحدگی پسندی دا الزام دھر کے،اوہناں نوں پاکستان دا دشمن ثابت کرن لئی سارا زور لایا گیا، ایسے سوچ دا ہی شاخسانا ہائی پئی جدوں 1970دیاں چوناں وچ مجیب الرحمٰٰن اکثریت لین وچ کامیاب ہوگیا تاں اوہنوں اقتدار دین دی تھاں جان بجھ کے دیر کیتی گئی جس توں آخر بھارت جہے دشمن نے فیدا چکدیاں مشرقی پاکستان وچ مکتی باہنی راہیں علیحدگی دا بی بیج کے، حالات قابو توں باہر کر دتے.گل مشرقی پاکستان دی علیحدگی تے بنگلا دیش دے قیام تے جا کے مکی.آئین سازی تے سنجیدگی نال کم کرن دا اک ہور وڈا نقصان ایہ ہویا پئی پاکستان بنن مگروں عوامی چوناں نہ ہو سکیاں جیہناں دی سبھ توں ودھ کے لوڑ ہائی. الیکشن کمشن توں لے کے انتخابی طریقا کار طے نہ ہون دا وی خمیازا ملک تے قوم نوں بھگتنا پیا.پاکستان بنن توں پہلے تک دیاں چوناں جداگانا نظام دے تحت ہوئیاں جیہناں وچ ’اک بندا اک ووٹ‘ دی تھاں خاص خاص بندیاں نوں ووٹ دین دا حق حاصل ہائی، ایہناں وچ غریب بندے دی کوئی حیثیت ہی نہ ہائی، صرف جائیداد دا مالک تے ٹیکس دین والا ہی ووٹر ہو سکدا ہائی. جیہناں دی تعداد بہت گھٹ ہائی. ایس لئی ووٹر نوں لالچ دے کے ووٹ لین دی ریت نے جنم لیا. ایس توں کِتے ودھ سرکاری مشینری راہیں ووٹراں تے دبا پا کے سرکار دے من پسند نمائندیاں نوں ووٹ پوانا تے جتوانا بہت سوکھا ہائی. ایس لئی ایہناں چوناں نوں کسے پاسیوں وی عوامی چوناں تے ایس راہیں جتن والیاں نوں عوامی نمائندے نہیں منیا جاسکداہائی.ایس توں وی ودھ کے الیکشن کمشن ناں دے کسے ادارے دے نہ ہون پاروں پورے ملک وچ اک ویلے چوناں دا نہ ہونا وی مسئلیاں دی جڑ آکھیا جا سکدا ہے.(چلدا)
 | Professor-razzaq-shahid){kind=link}